Sınıflarımızın o kendine has, hafif nemli tahta bezi ve geniz yakan tebeşir tozu kokusuyla vedalaşalı çok olmadı. Kara tahtaların yahut kara tahtalara yetişemeyenler için yeşil ve mavi tahtaların yerini devasa, parıl parıl parlayan akıllı ekranlar aldı.
Eğitimde "çağ atladık" dedik, bilgiyi parmak uçlarımıza getirdik. Ancak bu dijital devrimin gürültüsü dindiğinde, elimizde kalan boşluğa bakınca sormadan edemiyoruz: Hıza odaklanırken, öğrenmenin o eşsiz hazzını tam da o zaman mı kaybettik acaba?
Bilgiye ulaşmak artık saniyeler sürüyor, evet. Ama galiba biz "sabrı" tam da o yüksek hızlı internet kablolarının arasında yitirdik.
Eskiden eğitim, demlenen bir çay gibiydi. Sabır, bu sürecin en temel harcıydı. Peki, akıllı tahtalarla birlikte neler sessizce sınıfı terk etti?
1. Zihinsel Sindirim Süresi Sakatlandı
Bir matematik öğretmeni tahtaya uzun bir problem yazarken, o tebeşir sesinin ritminde biz soruyu zihnimizde evirip çevirirdik. Yazma süresi, beynin bilgiyi işlemesi için tanınan en kıymetli es payıydı. Şimdi bir "tık" ile tüm çözüm ekranda bitiveriyor. Bilgi artık zihne süzülerek değil, baskın yaparak giriyor; haliyle aynı hızla da çıkıp gidiyor.
2. Emekle Kurulan Bağ Zayıfladı
Kendi el yazımızla, defterin kenarını süsleyerek tuttuğumuz notun bir "ruhu" vardı. O not, harcanan mesainin bir kanıtıydı. Şimdilerde duyduğumuz o meşhur cümle: "Hocam tahtanın fotoğrafını çeksek olur mu?" İşte kolaycılığın başladığı, emeğin bittiği yer burası. Fotoğrafı çekilen bilgi, hiçbir zaman zihne kazınan bilgi kadar sahiplenilmiyor. Sahiplenilmeyecek de.
3. Merakın Yerini Hızlı Tüketim Aldı
Bir haritanın rulo halinden açılmasını, bir deney düzeneğinin öğretmen tarafından titizlikle kurulmasını beklemek bir meraktı. Şimdi saniyeler içinde karşımıza çıkan 4K videolar, merakı doyurmak yerine öldürüyor. "Hemen şimdi" kültürü, bir konunun derinliğine inme arzusunu elimizden alması çok uzun süre önce olmadı.
...
İşte hazzı tam da o zaman kaybettik
Hız, elbette akademik basarı süresince yadsınamaz bir avantaj gibi görünmekte idi. Lakin şu kadar var ki bu kez de müthiş bir yüzeysellik geliverdi beraberinde. Öğrenmenin o "buldum!" dedirten, zihni aydınlatan hazzı yerini mekanik bir takibe bıraktı.
4. Hatanın Estetiği ve "Geri Al" Soğukluğu
Kara tahtada yanlış bir çizgi çizildiğinde onu silmek, o hatayla yüzleşmek ve yeniden başlamak bir öğrenme basamağıydı. Şimdi dijitalin "Geri Al" (Ctrl+Z) tuşu var. Yahut bir tıkla tüm tahtayı temizle. Velhasıl hata yapmak artık hayatın içinden bir tecrübe değil, sadece teknik bir pürüz gibi görülüyor. Hataların üzerini örtebildiğimiz kadar mükemmeliz, ama o hatadan ders çıkaracak kadar sabırlı değiliz.
5. Göz Teması Piksellere Kurban Gidildi
Eskiden öğretmenin gözü sınıfın, öğrencinin gözü öğretmenin üzerindeydi. Şimdi her iki tarafın da bakışları o parlayan ekrana kilitli. İnsandan insana akan o görünmez eğitim
enerjisi, yerini soğuk bir ışık huzmesine bıraktı. Duygunun olmadığı yerde, bilgi sadece kuru bir veriden ibaret kalıyor.
6. Hayal Gücünün Tembelliği
Kara tahtadaki basit, iki boyutlu bir tebeşir çiziminden kalbin atışını veya bir hücrenin içindeki dünyayı hayal etmeye çalışırdık. Bu, beynimiz için muazzam bir antrenmandı. Bugün her şey o kadar "hazır" ve "mükemmel" görsellerle sunuluyor ki, zihnimizin bir boşluğu tamamlama, hayal kurma ihtiyacı kalmadı desem pek de yanlış sayılmaz. Hal böyle olunca da hayal kurmayan zihin, üretmeyi de unutuyor.
Peki dengeyi yeniden kurmak mümkün mü?
Bu satırları teknolojiyi reddetmek için yazmıyorum elbet.Çağın gerisinde kalmak, çocuklarımızı karanlığa mahkûm etmektir. Ancak teknoloji bir amaç değil, araç olmalıdır. Kaybettiğimiz o "sabır" ve "haz" kırıntılarını yeniden toplamak için şunları yapmalıyız:
Yavaşlama Durakları: Her derste ekranların karartıldığı, sadece insanın insana konuştuğu "ekransız dakikalar" yaratılmalı.
Defterin İzzeti: Yazmanın büyüsü sınıflara geri dönmeli. Kalemle kağıdın buluşmadığı bir eğitim, yarım kalmış bir hikayedir.
Soru Sormanın Şehveti: Cevabı Google’da olan soruları değil, cevabı kütüphanelerde, doğada ve insanın kendi içinde olan "neden" sorularını sormalıyız.
Öğretmenin Işığı: Hiçbir yapay zekâ veya akıllı tahta, bir öğretmenin öğrencisinin omzuna dokunup "yapabilirsin" demesinin yerini tutamaz. Teknolojiyi öğretmenin emrine vermeli, öğretmeni teknolojinin esiri etmemeliyiz.
Velhasıl; sınıflarımıza en pahalı ekranları takabiliriz, her öğrenciye bir tablet verebiliriz. Ancak unutmayalım ki; eğitim sadece bir veri aktarımı değildir. Eğitim, bir ruhun bir başka ruhu uyandırma sanatıdır.
Hızın içinde kaybolduğumuz bu çağda, belki de en çok o eski tahtanın önündeki "yavaşlığa", birbirimizin gözünün içine bakmaya ve bir şeyi sabırla beklemenin o eşsiz hazzına ihtiyacımız var. Çünkü gerçek başarı, bir tuşa basarak gelen değil; emekle, sabırla ve ruhla inşa edilendir.